Γράφει η Δρ. Ελευθερία Πειρουνάκη

Η εμμηνόπαυση αποτελεί μια σημαντική περίοδο στη ζωή κάθε γυναίκας και συνοδεύεται από ορμονικές αλλαγές που επηρεάζουν άμεσα την υγεία των οστών. Η μείωση των οιστρογόνων επιταχύνει την απώλεια οστικής μάζας, αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφάνισης οστεοπόρωσης και καταγμάτων.

Η πρόληψη της οστεοπόρωσης μετά την εμμηνόπαυση είναι καθοριστικής σημασίας, καθώς η έγκαιρη λήψη μέτρων μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση ισχυρών οστών και στη μείωση του κινδύνου σοβαρών επιπλοκών.

Γιατί αυξάνεται ο κίνδυνος οστεοπόρωσης μετά την εμμηνόπαυση;

Μέχρι την εμμηνόπαυση, η διαδικασία ανανέωσης των οστών βρίσκεται σε ισορροπία. Ο οργανισμός καταστρέφει παλιό οστό και δημιουργεί νέο με τον ίδιο περίπου ρυθμό.

Μετά την εμμηνόπαυση, η ισορροπία αυτή διαταράσσεται. Η οστική απορρόφηση γίνεται ταχύτερη από τον σχηματισμό νέου οστού, οδηγώντας σε σταδιακή μείωση της οστικής πυκνότητας.

Η απώλεια οστικής μάζας μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερη σε γυναίκες που:

• Υποβλήθηκαν σε αφαίρεση ωοθηκών.
• Παρουσίασαν πρόωρη εμμηνόπαυση.
• Λαμβάνουν θεραπεία με αναστολείς αρωματάσης για καρκίνο μαστού.

Πόσο συχνή είναι η οστεοπόρωση στις γυναίκες;

Η οστεοπόρωση αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα υγείας στις γυναίκες άνω των 50 ετών.

Σύμφωνα με διεθνή στοιχεία:

• Μία στις τρεις γυναίκες μετά τα 50 θα υποστεί οστεοπορωτικό κάταγμα.
• Τα κατάγματα λόγω οστεοπόρωσης προκαλούν σημαντική νοσηρότητα και απώλεια ποιότητας ζωής.
• Η οστεοπόρωση οδηγεί σε περισσότερες ημέρες νοσηλείας από αρκετές άλλες σοβαρές παθήσεις, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης και ο καρκίνος του μαστού.

Πρόληψη της οστεοπόρωσης: Τι μπορείτε να κάνετε

Τακτική άσκηση για γερά οστά

Η σωματική δραστηριότητα αποτελεί βασικό πυλώνα πρόληψης της οστεοπόρωσης.

Η άσκηση:

• Διατηρεί την οστική αντοχή.
• Αυξάνει τη μυϊκή μάζα.
• Βελτιώνει την ισορροπία.
• Μειώνει τον κίνδυνο πτώσεων και καταγμάτων.

Ιδιαίτερα ωφέλιμες θεωρούνται οι ασκήσεις που ενισχύουν τη στάση του σώματος, τον συντονισμό και τη σταθερότητα του κορμού.

Ασβέστιο: Το θεμέλιο της οστικής υγείας

Το ασβέστιο αποτελεί το βασικό δομικό υλικό των οστών.

Οι ανάγκες σε ασβέστιο αυξάνονται μετά τα 50 έτη, καθώς μειώνεται η ικανότητα απορρόφησής του από τον οργανισμό.

Καλές πηγές ασβεστίου είναι:

• Γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα
• Γιαούρτι
• Τυρί
• Σαρδέλες
• Αμύγδαλα
• Πράσινα φυλλώδη λαχανικά

Η ημερήσια πρόσληψη για τις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες ανέρχεται περίπου στα 1.200 mg.

Βιταμίνη D και οστική πυκνότητα

Η βιταμίνη D είναι απαραίτητη για την απορρόφηση του ασβεστίου και τη διατήρηση της οστικής μάζας.

Παράλληλα:

• Βελτιώνει τη μυϊκή λειτουργία.
• Μειώνει τον κίνδυνο πτώσεων.
• Συμβάλλει στην πρόληψη καταγμάτων.

Επειδή η ανεπάρκεια βιταμίνης D είναι εξαιρετικά συχνή, ο γιατρός μπορεί να συστήσει εργαστηριακό έλεγχο των επιπέδων της, ιδιαίτερα σε γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση

Για άτομα άνω των 60 ετών συνιστώνται 800–1000 IU βιταμίνης D ημερησίως, σύμφωνα με τις διεθνείς οδηγίες.

Η σημασία της πρωτεΐνης

Με την πάροδο της ηλικίας μειώνεται η μυϊκή μάζα, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο πτώσεων.

Η επαρκής κατανάλωση πρωτεΐνης συμβάλλει:

• Στη διατήρηση της μυϊκής δύναμης.
• Στη βελτίωση της κινητικότητας.
• Στη διατήρηση της οστικής πυκνότητας.

Φρούτα και λαχανικά για υγιή οστά

Διατροφικά πρότυπα πλούσια σε φρούτα και λαχανικά έχουν συσχετιστεί με καλύτερη οστική υγεία και μικρότερη απώλεια οστικής μάζας.

Η καθημερινή κατανάλωσή τους συμβάλλει στη διατήρηση ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για τα οστά.

Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο καταγμάτων

Ορισμένοι παράγοντες σχετίζονται με σημαντικά αυξημένο κίνδυνο οστεοπορωτικών καταγμάτων:

Κάπνισμα

Το κάπνισμα συνδέεται με:

• Αυξημένο κίνδυνο καταγμάτων.
• Πρώιμη εμμηνόπαυση.
• Χαμηλότερη οστική πυκνότητα.

Υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ

Η χρόνια αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ αυξάνει τον κίνδυνο πτώσεων και καταγμάτων.

Χαμηλό σωματικό βάρος

Οι γυναίκες με Δείκτη Μάζας Σώματος (BMI) 20 kg/m² έχουν διπλάσιο κίνδυνο κατάγματος σε σύγκριση με άτομα με (BMI) 25 kg/m²

Προηγούμενο οστεοπορωτικό κάταγμα

Ένα προηγούμενο κάταγμα χαμηλής βίας διπλασιάζει την πιθανότητα εμφάνισης νέου κατάγματος στο μέλλον.

Ποιοι άλλοι παράγοντες επηρεάζουν την οστική υγεία;

Ορισμένοι παράγοντες δεν μπορούν να τροποποιηθούν:

• Οικογενειακό ιστορικό οστεοπόρωσης.
• Πρόωρη ή πρώιμη εμμηνόπαυση.
• Ρευματοειδής αρθρίτιδα.
• Νοσήματα δυσαπορρόφησης.
• Μακροχρόνια λήψη κορτιζόνης.
• Ορισμένα φάρμακα που επηρεάζουν τον μεταβολισμό των οστών.

Πότε χρειάζεται μέτρηση οστικής πυκνότητας;

Η αξιολόγηση της οστικής υγείας μετά την εμμηνόπαυση συχνά περιλαμβάνει τη μέτρηση οστικής πυκνότητας (DEXA), η οποία αποτελεί τη βασική εξέταση για τη διάγνωση της οστεοπενίας και της οστεοπόρωσης. Σε συνδυασμό με την εκτίμηση παραγόντων κινδύνου και ειδικά εργαλεία όπως το FRAX®, βοηθά στον καθορισμό της κατάλληλης στρατηγικής πρόληψης ή θεραπείας.

Ο ενδοκρινολόγος μπορεί να εκτιμήσει τον ατομικό κίνδυνο χρησιμοποιώντας εξειδικευμένα εργαλεία, όπως το FRAX, και να προτείνει εξατομικευμένες παρεμβάσεις πρόληψης ή θεραπείας.

Θεραπεία της οστεοπόρωσης

Όταν ο κίνδυνος καταγμάτων είναι αυξημένος, υπάρχουν αποτελεσματικές φαρμακευτικές επιλογές που μπορούν να μειώσουν σημαντικά την πιθανότητα νέων καταγμάτων.

Η επιτυχία της θεραπείας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη σωστή και συνεπή εφαρμογή της σύμφωνα με τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού.

Εμμηνόπαυση σημαίνει ότι η απώλεια οστικής μάζας είναι αναπόφευκτη;

Όχι, δεν σημαίνει ότι η απώλεια οστικής μάζας είναι αναπόφευκτη.

Με σωστή διατροφή, επαρκή πρόσληψη ασβεστίου και βιταμίνης D, τακτική άσκηση, αποφυγή καπνίσματος και έγκαιρη αξιολόγηση από ενδοκρινολόγο, η πρόληψη της οστεοπόρωσης είναι απολύτως εφικτή.

Η φροντίδα των οστών πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα για κάθε γυναίκα μετά την εμμηνόπαυση, ώστε να διατηρήσει την κινητικότητα, την ανεξαρτησία και την ποιότητα ζωής της για πολλά χρόνια.

Dr. med. Ελευθερία Πειρουνάκη

• Ενδοκρινολόγος – Διαβητολόγος – Μεταβολισμός
• Διδάκτωρ του Παν/μίου LMU Μονάχου Γερμανίας
• Ειδική Διαβητολόγος της Γερμανικής Διαβητολογικής Κοινότητας
• Ειδική στην Οστεοπόρωση (Μέλος του Γερμανικού Συνδέσμου Οστεολογίας)